การบริหารสถานศึกษาสู่การเป็นโรงเรียนต้นแบบด้านการส่งเสริมสุขภาพ ผู้บริหารต้องทำอย่างไร?

 

การบริหารสถานศึกษาสู่การเป็นโรงเรียนต้นแบบด้านการส่งเสริมสุขภาพ

ชุติเดช สุภารัตน์

*นักศึกษาปริญญาโท สาขาการบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

บทคัดย่อ

          บทความนี้นำเสนอเกี่ยวกับการบริหารสถานศึกษาสู่การเป็นโรงเรียนต้นแบบด้านการส่งเสริมสุขภาพ โดยในบทความนี้กล่าวถึงปัญหาสุขภาพ สภาพสังคมและสิ่งแวดล้อมในปัจจุบันที่เกิดขึ้นกับเด็กในวัยเรียน ที่ส่งผลกระทบถึงการพัฒนาศักยภาพของเด็กและเยาวชน ความหมายของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ความสำคัญของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ องค์ประกอบของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ รวมถึงแนวทางการบริหารโรงเรียนสู่การเป็นโรงเรียนต้นแบบด้านสุขภาพ ซึ่งมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องให้ความสำคัญและเร่งสร้างคุณภาพทั้งการศึกษาควบคู่ไปกับสุขภาพ เพื่อพัฒนาศักยภาพให้เด็กและเยาวชนเป็นผู้ที่มีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างยั่งยืน

คำสำคัญ : การบริหารสถานศึกษา, โรงเรียนต้นแบบ, ส่งเสริมสุขภาพ

บทนำ

            องค์กรอนามัยโลก ได้ให้นิยามคำว่าสุขภาพไว้ว่าหมายถึง สุขภาวะที่สมบูรณ์ทั้งทางกาย ทางจิต และทางสังคม ส่วนพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 ระบุว่าสุขภาพเป็นภาวะของมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งทางกาย ทางจิต ทางปัญญาและทางสังคม เชื่อมโยงกันเป็นองค์รวม ในความหมายของสุขภาพมีองค์ประกอบ 4 ส่วน ได้แก่ 1) สุขภาพกาย (Physical Health) คือ สภาพที่ดีของร่างกาย อวัยวะต่าง ๆ อยู่ในสภาพที่ดี มีความแข็งแรงสมบูรณ์ ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ สามารถทำงานได้ตามปกติ มีความสัมพันธ์กับทุกส่วนเป็นอย่างดี 2) สุขภาพจิต (Mental Health) คือสภาพของจิตใจที่สามารถควบคุมอารมณ์ได้ มีจิตใจเบิกบานแจ่มใส มิให้เกิดความคับข้องใจหรือขัดแย้งในจิตใจ สามารถปรับตัวเข้ากับสังคมและสิ่งแวดล้อมได้อย่างมีความสุขสามารถควบคุมอารมณ์ได้เหมาะสมกับสถานการณ์ต่างๆ 3) สุขภาพสังคม (Social Health) คือสภาพของความเป็นอยู่หรือการดำเนินชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างปกติสุข ไม่ทำให้ผู้อื่นหรือสังคมเดือดร้อน สามารถปฏิสัมพันธ์และปรับตัวให้อยู่ในสังคมได้เป็นอย่างดีและมีความสุข และ4) สุขภาพจิตวิญญาณ (Spiritual Health) คือสภาวะที่ดีของปัญญาที่มีความรู้ทั่ว รู้เท่าทันและความเข้าใจอย่างแยกได้ในเหตุผลแห่งความดีความชั่ว ความมีประโยชน์และความมีโทษ ซึ่งนำไปสู่การมีจิตอันดีงามและเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่อย่างสมดุล

         สภาพสังคมและสิ่งแวดล้อมในปัจจุบันที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลต่อวิถีชีวิตของเด็กวัยเรียนและเยาวชน โดยเฉพาะด้านพฤติกรรมเสี่ยงจากการได้รับแบบอย่างที่ไม่เหมาะสม มีค่านิยมและวัฒนธรรมตามกระแสสังคมที่ไม่ถูกต้อง นําไปสู่ปัญหาที่เกิดจากตัวเด็ก ครอบครัว และสภาพแวดล้อมทางสังคม เช่น การมีเพศสัมพันธ์ก่อนวัยอันควร การตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ โรคเอดส์ ยาเสพติด ความรุนแรงและอุบัติเหตุ เป็นต้น ปัญหาดังกล่าว หากไม่มีการป้องกันล่วงหน้า จะก่อให้เกิดความสูญเสียนานัปการ จำเป็นต้องให้ความสำคัญและเร่งสร้างคุณภาพทั้งการศึกษาควบคู่ไปกับสุขภาพ เพื่อพัฒนาศักยภาพให้เด็กและเยาวชนเป็นผู้ที่มีคุณภาพชีวิตที่ดี

         การบริหารสถานศึกษาสู่การเป็นโรงเรียนต้นแบบด้านการส่งเสริมสุขภาพ จึงมีส่วนสำคัญที่จะพัฒนาการดำเนินงานด้านการส่งเสริมสุขภาพผู้เรียนให้ครอบคลุมภารกิจ และเป็นระบบที่สามารถช่วยดูแลแก้ไขปัญหาสุขภาพของเด็กวัยเรียนในปัจจุบันได้ เพื่อให้บรรลุความมุ่งหมายตามนโยบายการพัฒนาประเทศที่มีความมุ่งหวังพัฒนาทุนมนุษย์อย่างมีประสิทธิภาพ

ความหมายของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ

โรงเรียนเป็นสถาบันทางสังคมพื้นฐานสถาบันหนึ่ง มีหน้าที่พัฒนาคนเพื่อช่วยให้คนมีศักยภาพและสามารถดำรงชีวิตในสังคมได้อย่างปกติสุข โรงเรียนจึงเป็นศูนย์กลางของการพัฒนาในทุกๆ ด้าน แนวคิดใหม่ในการพัฒนาสุขภาพเด็กควบคู่ไปกับการศึกษาจึงเกิดขึ้น โดยมุ่งหวังที่จะให้โรงเรียนเป็นจุดเริ่มต้นของการปลูกฝังพฤติกรรมสุขภาพที่ถูกต้องให้แก่เด็ก และให้โรงเรียนเป็นศูนย์กลางของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่เหมาะสมและพัฒนาสุขภาพที่ดีให้กับผู้ปกครองและสมาชิกในชุมชน ซึ่งมีผู้นิยามความความหมายของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพไว้ดังนี้

ชัย กฤติยาภิชาตกุล (2542, น. 23) ได้ให้ความหมายของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ไว้ว่า หมายถึง โรงเรียนที่ดำเนินการส่งเสริมสุขภาพ โดยทุกคนในสังคมโรงเรียนได้แก่ ผู้บริหารโรงเรียน      ครู บุคลกรในโรงเรียน นักเรียน ผู้ปกครอง และชุมชน โดยทุกฝ่ายมีส่วนร่วมในการดำเนินงานในฐานะหุ้นส่วนตั้งแต่การระดมแนวคิดวิเคราะห์ และจัดลำดับความสำคัญการวางแผน ตลอดจนร่วมดำเนินการ เพื่อให้ทุกคนในสังคมโรงเรียนมีสุขภาพดี

นิสา จินนา (2556, น. 12) นิยาม โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ หมายถึง สถานที่ที่มีการพัฒนาสุขภาพอนามัย ในด้านการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค โดยการมีส่วนร่วมของนักเรียน ครู บุคลากรในโรงเรียน ผู้ปกครอง และชุมชน เพื่อให้ทุกคนสามารถดูแลสุขภาพของตนเองและผู้อื่น มีพฤติกรรมสุขภาพ ที่ถูกต้องเหมาะสมภายใต้สิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยและเอื้อต่อการมีสุขภาพที่ดี

สุภัททา อินทรศักดิ์ (2561, น. 47) สถานที่ที่เป็นศูนย์รวมทำกิจกรรมของนักเรียนและชุมชนมีการดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรคและปรับปรุงสิ่งแวดล้อมเพื่อให้ครู นักเรียน บุคลากรในโรงเรียนทุกคนและชุมชนมีสุขภาพกายและจิตที่ดี

ธีรวัต เอี่ยมดี (2564, น. 22) นิยาม โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ หมายถึง โรงเรียนที่มีขีดความสามารถแข็งแกร่ง มั่นคงในด้านการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค โดยการมีส่วนร่วมและได้รับความร่วมมือจากนักเรียน ครู บุคลากรในโรงเรียน ผู้ปกครอง และชุมชน เพื่อก่อให้เกิดพฤติกรรมสุขภาพที่ถูกต้องเหมาะสมภายใต้สิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยและเอื้อต่อการมีสุขภาพที่ดี

World Health Organization (1998, p. 73) ได้ให้ความหมายของ โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพไว้ว่า หมายถึง โรงเรียนที่มีขีดความสามารถแข็งแกร่งมั่นคงที่จะเป็นสถานที่ที่มีสุขภาพอนามัยที่ดีเพื่อการอาศัยศึกษาและทำงาน

สรุปได้ว่า โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ หมายถึง โรงเรียนที่มีการพัฒนาสุขภาพอนามัยในด้านการส่งเสริมสุขภาพ และป้องกันโรค โดยการมีส่วนร่วมขอองนักเรียน ครู บุคลากรในโรงเรียน ผู้ปกครอง และชุมชน เพื่อให้ทุกคนสามารถดูและสุขภาพของตนเองและผู้อื่นมีพฤติกรรมสุขภาพที่ถูกต้องเหมาะสม ภายใต้สิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยและเอื้อต่อการมีสุขภาพที่ดี

ความสำคัญของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ

            ปัญหาสุขภาพที่เกิดขึ้นกับเด็กในวัยเรียน จะมีผลต่อสุขภาพในช่วงชีวิตที่เหลือด้วยโดยเฉพาะอย่างยิ่งสุขภาพจิต ดังนั้น หน่วยงานด้านสาธารณสุขและด้านการศึกษาจึงควรต้องร่วมมือกันสร้างเสริมสุขภาพให้กับเด็กในวัยเรียน ซึ่งสำนักส่งเสริมสุขภาพ (2558, น. 22) ได้กล่าวถึงความสำคัญของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ไว้ดังนี้

1. โรงเรียนได้รับรู้แนวทางการส่งเสริมสุขภาพนักเรียน บุคลากรในโรงเรียนและขยายผลสู่ชุมชน 

2. นักเรียนได้เรียนรู้วิถีชีวิตในการสร้างพฤติกรรม ซึ่งจะปลูกฝังให้เกิดการปฏิบัติที่จะนำไปสู่การมีสุขภาพดีตั้งแต่เด็กควบคู่ไปกับการศึกษา เพื่อให้เด็ก “ดีเก่ง มีสุข”

 3. ครู ผู้ปกครอง และสมาชิกของชุมชนจะได้รับความรู้เกี่ยวกับสุขภาพอนามัยเพื่อนำไปปฏิบัติให้เกิดทักษะการดูแลสุขภาพที่เหมาะสม

 4. ตัวชี้วัดของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพมีความสอดคล้องกับตัวชี้วัดการประเมินคุณภาพการศึกษา ก่อให้เกิดผลดีต่อโรงเรียนในการรับการประเมินจากภายนอก

          5. โรงเรียนมีโอกาสได้รับความร่วมมือและการช่วยเหลือจากชุมชนและองค์กรต่างๆเพิ่มขึ้นประโยชน์ดังกล่าวข้างต้น เป็นความท้าทายภายใต้เงื่อนไขที่จำกัดของทรัพยากร คน เวลาและงบประมาณของฝ่ายการศึกษา สาธารณสุข และท้องถิ่น ทางเลือกที่เหมาะสมคือ “การบูรณาการความร่วมมือในเรื่องการศึกษาควบคู่ไปกับการมีสุขภาพดี” โดยมีเป้าหมายสูงสุดคือ ภาพลักษณ์ของเด็กวัยเรียนและเยาวชนไทยที่ดี เก่ง และมีความสุข อันเป็นความสำเร็จของการปฏิรูปการศึกษาและการปฏิรูประบบสุขภาพ ซึ่งจะนำไปสู่การบรรลุถึงปรัชญาการพัฒนา

องค์ประกอบของการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ

จากการการสังเคราะห์องค์ประกอบของการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ จากนักวิชาการ World Health Organization (WHO) (1998), กรมอนามัย (2547), ชูชื่น พงษ์ดี (2553), สำนักส่งเสริมสุขภาพ (2556), สำนักส่งเสริมสุขภาพ(2558) พบว่า องค์ประกอบของการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ มี 10 องค์ประกอบ ซึ่งคณะผู้จัดทำคัดเลือกเฉพาะองค์ประกอบการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ที่มีค่าความถี่ตั้งแต่ 4 ความถี่ขึ้นไป ได้แก่ 1) นโยบายของโรงเรียน 2) การบริหารจัดการโรงเรียน 3) โครงการร่วม ระหว่างโรงเรียนและชุมชน 4) การจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อต่อสุขภาพ 5) บริการอนามัย โรงเรียน 6) สุขศึกษาในโรงเรียน 7) โภชนาการและอาหารที่ปลอดภัย 8) การออกกำลังกาย กีฬา และนันทนาการ 9) การให้คำปรึกษาและสนับสนุนทางสังคม 10) การส่งเสริมสุขภาพบุคลากรใน โรงเรียน

องค์ประกอบที่ 1 นโยบายของโรงเรียน หมายถึง ข้อความที่กำหนดทิศทางการดำเนินงานด้านส่งเสริมสุขภาพของโรงเรียนซึ่งจะส่งผลต่อกิจกรรมและการจัดสรรทรัพยากรเพื่อการส่งเสริมสุขภาพ วัตถุประสงค์เพื่อให้โรงเรียนมีนโยบายด้านส่งเสริมสุขภาพที่เกิดจากความเห็นชอบของบุคลากรที่เกี่ยวข้องทั้งในและนอกโรงเรียน และเป็นเครื่องนำทางการดำเนินงานที่ผู้เกี่ยวข้องได้รับทราบทำให้การดำเนินงานมีความเข้มข้น และชัดเจน

องค์ประกอบที่ 2 การบริหารจัดการในโรงเรียน หมายถึง การจัดองค์กรและระบบบริหารงานเพื่อให้การดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และมีความต่อเนื่อง วัตถุ ประสงค์เพื่อให้โรงเรียนมีการบริหารจัดการโครงการส่งเสริมสุขภาพอย่างเป็นระบบในด้านการวางแผนโครงการ การจัดการองค์กร การนิเทศติดตาม และการประเมินผลภายใต้องค์การชุมชนโรงเรียน องค์ประกอบนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้เกิดการจัดการต่างๆ ในโรงเรียนที่นำไปสู่การดำเนินงานด้านส่งเสริมสุขภาพ

องค์ประกอบที่ 3 โครงการร่วมระหว่างเรียนและชุมชน หมายถึง โครงการหรือกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพที่ดำเนินการร่วมกันระหว่างโรงเรียน ผู้ปกครองและสมาชิกของชุมชนวัตถุประสงค์เพื่อให้โรงเรียนได้มีการดำเนินโครงการหรือกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพร่วมกับภาคีต่างๆ ในชุมชน ตั้งแต่เริ่มวิเคราะห์ สภาพและสาเหตุของปัญหา ร่วมวางแผนในการดำเนินงาน ร่วมดำเนินงาน ร่วมตรวจสอบทบทวน ร่วมแก้ไข พัฒนา และการปรับปรุงการดำเนินงานโครงการเพื่อส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียน อาจแบ่งการดำเนินงานได้เป็น 3 ประเภท คือ ประเภทแรกโครงการ/ กิจกรรมที่สามารถดำเนินการ ได้โดยการมีส่วนร่วมของบุคลากร/ ผู้เกี่ยวข้องภายในโรงเรียน ประเภทที่สอง โครงการ/กิจกรรมที่สามารถบูรณการเข้าไปในหลักสูตรหรือกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน และประเภทที่สาม คือ โครงการ/กิจกรรมที่โรงเรียนต้องดำเนินการร่วมกับชุมชนการเปิดโอกาส ในชุมชนมีส่วนร่วมในโครงการหรือกิจกรรมด้านสุขภาพของโรงเรียน เพื่อให้ชุมชนได้มีส่วนรับรู้กับสถานการณ์สุขภาพในพื้นที่และเป็นการปรับเปลี่ยนแนวความคิดให้สมาชิกของชุมชนเห็นว่า สุขภาพเป็นหน้าที่ของทุกคนต้องดูแลเอาใจใส่ ไม่ใช่เป็นหน้าที่ของบุคคลหรือหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งเท่านั้น และการดำเนินงานจะสำเร็จได้ต้องทำทั้งที่โรงเรียนในครอบครัวและชุมชน โครงการของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ จึงควรมีคณะทำงานซึ่งประกอบด้วยครู นักเรียน ผู้ปกครอง เจ้าหน้าที่สาธารณสุข องค์กรในชุมชนร่วมกันดำเนินการ

องค์ประกอบที่ 4 การจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อต่อสุขภาพ หมายถึง การจัดการ ควบคุมดูแล ปรับปรุงภาวะต่างๆ และสิ่งแวดล้อมของโรงเรียนให้อยู่ในสภาพที่ถูกสุขลักษณะเอื้อต่อ การเรียนรู้ส่งเสริมสุขภาพกาย จิตและสังคม รวมถึงการป้องกันโรคและอันตรายที่อาจเกิดขึ้นทั้งต่อนักเรียนและบุคลกรในโรงเรียน วัตถุประสงค์

องค์ประกอบที่ 5 บริการอนามัยโรงเรียน หมายถึง การที่โรงเรียนจัดให้มีบริการสุขภาพขั้นพื้นฐานที่จำเป็นสำหรับนักเรียนทุกคน ได้แก่ การเฝ้าระวังภาวะสุขภาพ การตรวจสุขภาพและการรักษาพยาบาลเบื้องต้นในโรงเรียน วัตถุประสงค์เพื่อให้นักเรียนได้รับการตรวจสุขภาพ การเฝ้าระวังภาวะสุขภาพ การป้องกันโรค การรักษาพยาบาลเบื้องต้นจากครู และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข

          องค์ประกอบที่ 6 สุขศึกษาในโรงเรียน หมายถึงการที่โรงเรียนจัดกิจกรรมสุขศึกษาทั้งใน หลักสูตรการศึกษาและผ่านทางกิจกรรม พัฒนาผู้เรียน เพื่อมุ่งให้นักเรียนเกิดการเรียนรู้และมีการฝึกปฏิบัติที่นำไปสู่การมีพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสมต่อการมีสุขภาพดี วัตถุประสงค์

          องค์ประกอบที่ 7 โภชนาการและอาหารที่ปลอดภัย หมายถึง การส่งเสริมให้นักเรียนมีภาวะการเจริญเติมโตสมวัยโดยจัดให้มีอาหารที่มีคุณค่าต่อสุขภาพ สะอาด ปลอดภัย ให้กับนักเรียนและบุคลากรในโรงเรียน

          องค์ประกอบที่ 8 การออกกำลังกาย กีฬา และการนันทนาการ หมายถึง การส่งเสริมสนับสนุนให้นักเรียนและบุคลากรในโรงเรียนมีการออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ โดยการจัดสถานที่อุปกรณ์และกิจกรรมการออกกำลังกาย กีฬา และนันทนาการ พร้อมทั้งเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้า มาใช้สถานที่และอุปกรณ์หรือเข้าร่วม กิจกรรมที่โรงเรียนจัดขึ้นตามความเหมาะสม

          องค์ประกอบที่ 9 การให้คำปรึกษาและสนับสนุนทางสังคม หมายถึง ระบบบริการให้คำปรึกษาแนะแนว และช่วยเหลือนักเรียนที่มีปัญหาสุขภาพกาย สุขภาพจิต และภาวะเสี่ยงรวมทั้งพฤติกรรมเสี่ยงของนักเรียน วัตถุประสงค์เพื่อให้นักเรียนมีปัญหาได้รับการช่วยเหลือจากระบบบริการของโรงเรียน โดยความร่วมมือของครู เจ้าหน้าที่สาธารณสุข และผู้เกี่ยวข้องในชุมชน

          องค์ประกอบที่ 10 การส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน หมายถึง การจัดกิจกรรมต่างๆ เพื่อกระตุ้น ส่งเสริมให้บุคลากรในโรงเรียนมีพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสมส่งผลดีต่อสุขภาพของ ตนเองและเป็นแบบอย่างที่ดีแก่นักเรียนในโรงเรียนวัตถุประสงค์เพื่อให้บุคลากรทุกคนในโรงเรียนมีการประเมินสุขภาพปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่เสี่ยงต่อสุขภาพ และมีส่วนร่วมในการดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียนและชุมชน องค์ประกอบนี้มุ่งที่จะส่งเสริมให้บุคลากรทุกคนในโรงเรียนมีพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสม ปฏิบัติตัวเป็นแบบอย่างที่ดี ในเรื่องสุขภาพ และมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ ที่เกี่ยวกับเรื่องสุขภาพในโรงเรียน โดยให้ความสำคัญอย่างมาก กับการสูบบุหรี่ และการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในโรงเรียน ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ให้นักเรียนเห็นตัวอย่างพฤติกรรมเสี่ยงเรื่องสุขภาพและเพื่อให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติคุ้มครองสุขภาพผู้ไม่สูบบุหรี่ พ.ศ. 2535 ที่กำหนดให้โรงเรียนเป็นสถานที่ห้ามสูบบุหรี่

 

แนวทางการบริหารโรงเรียนสู่การเป็นโรงเรียนต้นแบบด้านสุขภาพ

          สำนักส่งเสริมสุขภาพ (2558, น.16-40) ได้กล่าวถึงองค์ประกอบโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพทั้ง 10 ประการ สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่มคือ กลุ่มหนึ่งเป็นองค์ประกอบด้านกระบวนการ ซึ่งเป็นส่วนสำคัญที่โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพทั้งปวงจะขาดเสียมิได้ ได้แก่ นโยบายของโรงเรียนและการบริหารจัดการในโรงเรียน อีกกลุ่มหนึ่งเป็นองค์ประกอบด้านการส่งเสริมสุขภาพ อันเป็นส่วนที่ช่วยให้การดูแลส่งเสริมสุขภาพเด็ก และบุคลากรมีความสมบูรณ์ครบถ้วน ได้แก่ บริการอนามัยโรงเรียน สุขศึกษาในโรงเรียนโภชนาการและอาหารที่ปลอดภัย การออกกำลังกาย กีฬา และนันทนาการให้คำปรึกษาและสนับสนุนทางสังคม การจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนและที่เอื้อต่อสุขภาพ การส่งเสริม สุขภาพและบุคลากรในโรงเรียนโดยมีโครงการร่วมระหว่างโรงเรียนและชุมชน ทำหน้าที่เป็นฐานรองรับ องค์ประกอบอื่นๆ อันเป็นแนวคิดสำคัญที่มุ่งให้โรงเรียนและชุมชนร่วมกันทำงาน เพื่อให้เป็นโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพที่ยั่งยืน โดยแต่ละองค์ประกอบมีรายละเอียดดังนี้

องค์ประกอบที่ 1 นโยบายของโรงเรียน มีแนวทางในการดำเนินการ ดังนี้

1.1 กำหนดขอบเขตของนโยบายหรือขอบเขตของงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ

1.2 กำหนดผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพแบ่งเป็น กลุ่มเป้าหมาย กลุ่มผู้ปฏิบัติ กลุ่มผู้ให้การสนับสนุน กลุ่มหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

1.3 จัดทำนโยบายส่งเสริมสุขภาพของโรงเรียนครอบคลุม 8 ประเด็น ได้แก่ 1) การส่งเสริมสิ่งแวดล้อมทางกายภาพและทางสังคมที่เอื้อต่อการพัฒนาสุขภาพนักเรียน 2) การส่งเสริม เฝ้าระวัง และแก้ไขปัญหาสุขภาพ 3) การพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพตามสุขบัญญัติแห่งชาติ 4) การคุ้มครองผู้บริโภคในโรงเรียน 5) การส่งเสริมสุขภาพจิตและเฝ้าระวังพฤติกรรมเสี่ยง 6) การพัฒนาระบบการเรียนรู้ด้านสุขภาพโดยมีผู้เรียนเป็นสำคัญ 7) การส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน 8) ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาสุขภาพนักเรียนบุคลากรในโรงเรียนและชุมชนและนำนโยบายมาสู่แผนการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ

1.4 จัดทำแผนผังโครงสร้างการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพโดยภาพรวมครอบคลุมทั้งระบบของโรงเรียน

1.5 จัดทำแผนหลัก การดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพรองรับนโยบายของโรงเรียน ครอบคลุมทั้ง 8 ประเด็นหลัก ครอบคลุมกิจกรรมหลักของการดำเนินงานตลอดปีการศึกษา

1.6 จัดทำคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพเพื่อรับผิดชอบแต่ละองค์ประกอบโดยเฉพาะ ประกอบด้วยครู นักเรียนผู้ปกครอง เจ้าหน้าที่สาธารณสุข และผู้แทนองค์กรในชุมชน และระบุหน้าที่ความรับผิดชอบอย่างชัดเจน

1.7 ออกแบบระบบสารสนเทศการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ

1.8 จัดทำป้ายนิเทศสำหรับงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพโดยเฉพาะ ในบริเวณที่เหมาะสม เพื่อประชาสัมพันธ์นโยบายและแผนการดำเนินงาน

1.9 ติดประกาศ ประชาสัมพันธ์เสียงตามสาย เกี่ยวกับนโยบาย แผนการดำเนินงาน ข้อมูลข่าวสาร อย่างทั่วถึงและสม่ำเสมอทุกสัปดาห์สัปดาห์ละ 1 วัน ในช่วงเช้าและพักกลางวัน

1.10 ตรวจสอบการรับทราบนโยบายโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพของบุคลากรผู้ปกครอง และนักเรียน โดยวิธีการสุ่มสอบถามอย่างน้อยเดือนละ 3 ครั้ง และบันทึกผล

1.11 สรุปผลการดำเนินงานด้านนโยบายของโรงเรียน จัดทำรายงานและทบทวนผลเพื่อปรับปรุงแก้ไขการดำเนินงานในปีการศึกษาต่อไป

องค์ประกอบที่ 2 การบริหารจัดการในโรงเรียน มีแนวทางในการดำเนินการ ดังนี้

2.1 วิเคราะห์นโยบายโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพของสถานศึกษา

2.2 วิเคราะห์ปัญหาด้านสุขภาพในปัจจุบันความต้องการ และปัญหาการดำเนินงานที่ผ่านมาที่ต้องปรับปรุงแก้ไข

2.3 จัดทำโครงการโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพครบวงจรที่สอดคล้องกับนโยบายของโรงเรียน เพื่อแก้ไขปัญหาด้านสุขภาพในปัจจุบัน โดยนำประสบการณ์เดิมมาปรับปรุงแก้ไขเพื่อพัฒนาการดำเนินงาน และอย่างน้อย 1 โครงการครอบคลุมระยะเวลาตลอด 1 ปีการศึกษาแก้ไข

2.4จัดทำแผนการดำเนินงานโครงการให้สอดคล้องกับแผนหลักของการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพของสถานศึกษา โดยแบ่งงานออกเป็นฝ่ายอย่างชัดเจนเพื่อให้สามารถดำเนินงานไปพร้อมๆ กัน เช่น งานส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค งานเฝ้าระวังและแก้ปัญหา งานส่งเสริมสภาพแวดล้อม เป็นต้น

2.5 แต่งตั้งคณะกรรมการโครงการประกอบด้วย ครู นักเรียนแกนนำ ผู้ปกครอง เจ้าหน้าที่สาธารณสุของค์กรในชุมชน และผู้เกี่ยวข้องอื่นๆ ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน เพื่อรับผิดชอบงานแต่ละส่วน

2.6 ดำเนินโครงการ โดยปฏิบัติตามแผนการดำเนินงานโครงการที่วางไว้

2.7 นิเทศติดตามผลการปฏิบัติงานโครงการ และบันทึกผลทุกระยะอย่างต่อเนื่องจนสิ้นสุดโครงการ

2.8 สร้างแบบประเมินโครงการ เพื่อประเมินผลโครงการและประเมินผลการปฏิบัติงานของคณะกรรมการโครงการ

2.9 สรุปผลการดำเนินงานและการประเมินโครงการส่งเสริมสุขภาพจัดทำรายงาน และทบทวนผล เพื่อปรับปรุงแก้ไขการดำเนินงานในปีการศึกษาต่อไป

 

องค์ประกอบที่ 3 โครงการร่วมระหว่างเรียนและชุมชน มีแนวทางในการดำเนินการ ดังนี้

3.1 ร่วมวิเคราะห์สภาพและสาเหตุของปัญหาโดยศึกษาในรายละเอียดว่าโครงการ/กิจกรรมที่จะดำเนินการนั้น มีสภาพและสาเหตุของปัญหาเป็นเช่นไร ทั้งนี้อาจต้องสำรวจข้อมูลสารสนเทศหรือปัจจัยพื้นฐานของโรงเรียนและชุมชนเป็นฐานะในการวิเคราะห์เพื่อให้ ได้มาซึ่งสภาพและสาเหตุของปัญหาที่แท้จริง

3.2 ร่วมวางแผนโรงเรียนควรกระตุ้นจูงใจให้ชุมชน มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นเพื่อกำหนดเป้าหมายที่สูงสุดต้องการวัตถุประสงค์ของโครงการกลุ่มเป้าหมายที่ต้องดำเนินการกิจกรรมที่พึ่งกระทำ บุคคล/ หน่วยงานที่รับผิดชอบและผลสมฤทธิ์ของโครงการเพื่อให้เกิดความชัดเจนในการปฏิบัติ

3.3 ร่วมดำเนินการโดยทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องปฏิบัติตามบทบทหน้าที่ในแผน พร้อมทั้งประชาสัมพันธ์การดำเนินงานทั้งอย่างเป็นทางการและไม่เป็นทางการให้ชุมชนได้รับทราบ

3.4 ร่วมตรวจสอบ ทบทวน พัฒนาและปรับปรุงโดยประเมินผลการดำเนินงานที่ผ่านมาอาจประเมินผลโดยการจัดเสวนา ประชมคมหมู่บ้าน สัมภาษณ์ หรือสำรวจความพึ่งพอใจของนักเรียนและชุมชนเพื่อนาข้อเสนอแนะที่ได้รับมาเป็นแนวทางการปรับปรุงแก้ไขกลวิธีการดำเนินงานให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น การที่นักเรียน ครู บุคลากรในโรงเรียน และชุมชนมีส่วนร่วมในขั้นตอนต่างๆ

ที่จะช่วยสร้างความรู้สึกที่ดีต่อการดำเนินงานส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียน เกิดความร่วมมือและการประชาสัมพันธ์ให้รับรู้การทำงานต่างๆ เป็นระยะๆ จะช่วยสร้างความรู้สึกพึงพอใจให้แก่ทุกคนที่เกี่ยวข้อง

          3.5 สรุปและจัดทำรายงานโครงการร่วมระหว่างโรงเรียนและชุมชน จัดทำรายงาน และทบทวนผลเพื่อปรับปรุงแก้ไขการดำเนินงานในปีการศึกษาต่อไป

องค์ประกอบที่ 4 การจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อต่อสุขภาพ มีแนวทางในการดำเนินการ ดังนี้

4.1 ผู้บริหาร ครู นักเรียน ร่วมกันวางแผนการดำเนินงานด้านการจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อสุขภาพตั้งแต่การรณรงค์สร้างจิตสำนึก การรักษาปลอดภัย การเฝ้าระวัง ตรวจบริเวณโรงเรียนประจำ สม่ำเสมอ

4.2 ให้ความสำคัญกับการส่งเสริมสุขภาพกายของนักเรียน โดยการจัดกิจกรรมและสถานที่สำหรับเล่นกีฬา และทำกิจกรรมร่วมกับเพื่อน ๆ

4.3 ให้ความสำคัญกับการส่งเสริมสุขภาพจิตของนักเรียน โดยจัดสภาพแวดล้อมบริเวณโรงเรียนให้ร่มรื่น เงียบสงบ

4.4 จัดกิจกรรมส่งเสริมความสัมพันธ์อันดีระหว่างนักเรียนและครู โดยให้นักเรียนและครูได้เสนอแนวคิดในการจัดกิจกรรม โดยอาจใช้ช่วงกิจกรรมโฮมรูม กิจกรรมนอกห้องเรียน การพูดคุยใต้ร่มไม้ เล่าเรื่องสนุกสนานที่นักเรียนพบ หรือเล่าประสบการณ์ต่าง ๆ ของครูให้นักเรียนฟัง โดยอาจจัดเชื่อมโยงถึงการเรียนรู้ของปราชญ์ชาวบ้าน หรือผู้ประกอบอาชีพต่าง ๆ ในชุมชน เป็นต้น

4.5 แต่งตั้งคณะกรรมการด้านการจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อต่อสุขภาพ ประกอบด้วย ครู นักเรียน ผู้ปกครอง ผู้แทนชุมชน เจ้าหน้าที่ สาธารณสุข องค์กรในชุมชน และผู้เกี่ยวข้องอื่น ๆทั้งภาครัฐและภาคเอกชน

4.6 ดำเนินงานตามแผนงานด้านการจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อต่อสุขภาพตามแผนที่วางไว้

4.7 นิเทศติดตามผลการดำเนินงานด้านการจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อต่อสุขภาพ และบันทึกผลทุกระยะอย่างต่อเนื่อง

4.8 สร้างแบบประเมินผลการดำเนินงานการจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อต่อสุขภาพ เพื่อประเมินผลการดำเนินงาน และประเมินความพึงพอใจของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย

4.9 สรุปและจัดทำรายงานการดำเนินงานด้านการจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อต่อสุขภาพ และทบทวนผลเพื่อปรับปรุงแก้ไขการดำเนินงานต่อไป

องค์ประกอบที่ 5 บริการอนามัยโรงเรียน มีแนวทางในการดำเนินการ ดังนี้

5.1 ผู้บริหาร ครู นักเรียน ร่วมกันวางแผนการดำเนินงานด้านบริการอนามัยโรงเรียน ทั้งการตรวจสุขภาพประจำปี ประจำภาคเรียน การบริการวัคซีน สรุปสภาพปัญหาที่ผ่านมา และปรับปรุงแก้ไขให้การดำเนินงานดียิ่งขึ้น

5.2 แต่งตั้งคณะกรรมการด้านบริการอนามัยโรงเรียน ประกอบด้วย ครู นักเรียน ผู้ปกครอง ผู้แทนชุมชน เจ้าหน้าที่สาธารณสุข องค์กรในชุมชน และผู้เกี่ยวข้องอื่นๆ ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน

5.3 จัดสถานที่ห้องพยาบาล วัสดุอุปกรณ์และยารักษาโรค สำหรับการปฐมพยาบาลเบื้องต้น โดยจัดให้มีผู้ดูแลประจำห้อง ซึ่งอาจผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนกัน

5.4 จัดให้มีนิทรรศการในการตรวจสุขภาพประจำปี เช่น มุมความรู้เกี่ยวกับดวงตา โรคติดต่อเกี่ยวกับดวงตาการปฏิบัติตัวเมื่อมีสิ่งแปลกปลอมเข้าตา หรือ มุมความรู้เกี่ยวกับหูส่วนประกอบของหู การดูแลรักษาสุขภาพร่างกายโดยรวม เป็นต้น

5.5 บันทึกผลการตรวจสุขภาพประจาปีของนักเรียนเป็นรายบุคคลโดยละเอียด

5.6 วิเคราะห์ผลการตรวจสุขภาพ กรณีพบปัญหาด้านสุขภาพของนักเรียนควรเร่งหาทางแก้ไข หากปัญหาที่โรงเรียนร่วมกันแก้ไขกับผู้ปกครองได้หรือเป็นปัญหาที่เกินความสามารถของโรงเรียน รีบประสานผู้ปกครองและขอความร่วมมือจากหน่วยงานทางด้านสาธารณสุขหรือโรงพยาบาลเพื่อเร่งแก้ไขปัญหาอย่างทันท่วงที

5.7 ดำเนินงานด้านบริการอนามัยโรงเรียนตามแผนที่วางไว้

5.8 นิเทศติดตามผลการดำเนินงานด้านบริการอนามัยโรงเรียน และบันทึกผลทุกระยะอย่างต่อเนื่อง

5.9 สร้างแบบประเมินผลการดำเนินงานด้านบริการอนามัยโรงเรียน เพื่อประเมินผลการดำเนินงาน และประเมินความพึงพอใจของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย

5.10 สรุปและจัดทำรายงานการดำเนินงานด้านบริการอนามัยโรงเรียนและทบทวนผลเพื่อปรับปรุงแก้ไขการดำเนินงานต่อไป

 

องค์ประกอบที่ 6 สุขศึกษาในโรงเรียน มีแนวทางในการดำเนินการ ดังนี้

6.1 ผู้บริหาร ครู นักเรียน ร่วมกันวาง แผนการดำเนินงานด้านสุขศึกษาใน โรงเรียนให้ครอบคลุมทั้งด้านการรักษาความสะอาดร่างกาย การรับประทานอาหาร การรักษาความปลอดภัยของร่างกายและจิตใจ และการปลูกฝังความคิดเห็นที่ถูกต้องใน การประพฤติตนไม่เกี่ยวข้องกับการ พนัน อบายมุข การเที่ยวกลางคืน และพฤติกรรมสำส่อนทางเพศ

6.2 แต่งตั้งคณะกรรมการด้านสุขศึกษาในโรงเรียน ประกอบด้วย ครู นักเรียน ผู้ปกครอง ผู้แทนชุมชน เจ้าหน้าที่สาธารณสุข องค์กรในชุมชน และผู้เกี่ยวข้องอื่น ๆ ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน

6.3 ดำเนินงานตามแผนงานด้านสุขศึกษาในโรงเรียน ตามแผนที่วางไว้

6.4 ให้ความรู้แก่นักเรียนและฝึกทักษะแก่นักเรียน ตามหลักสุขบัญญัติ 10 ประการ

6.5 จัดสภาพแวดล้อมรองรับการฝึกทักษะสุขภาพ และทักษะชีวิตตามหลักสุขบัญญัติ 10 ประการ เช่น มีอ่างล้างมือ มีจุดวางแก้วส่วนตัว เป็นต้น

6.6 จัดกิจกรรมให้นักเรียนได้อภิปรายเกี่ยวกับการดำเนินชีวิตในชุมชนที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพ เช่น อภิปรายร้านอาหารอร่อย สะอาดในชุมชน การเลือกรับประทานอาหารที่เป็นประโยชน์ การหลีกเลี่ยงสถานที่อโคจรในชุมชน เป็นต้น

6.7 นิเทศติดตามผลการดำเนินงานด้านสุขศึกษาในโรงเรียน และบันทึกผลทุกระยะอย่างต่อเนื่อง

6.8 สร้างแบบประเมินผลการดำเนินงานด้านสุขศึกษาในโรงเรียน เพื่อประเมินผลการดำเนินงาน และประเมินความพึงพอใจของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย

6.9 สรุปและจัดทำรายงานการดำเนินงานด้านสุขศึกษาในโรงเรียน และทบทวนผลเพื่อปรับปรุงแก้ไขการดำเนินงานต่อไป

องค์ประกอบที่ 7 โภชนาการและอาหารที่ปลอดภัย มีแนวทางในการดำเนินการ ดังนี้

7.1 ผู้บริหาร ครู นักเรียน ร่วมกันวางแผนการดำเนินงานด้านโภชนาการและอาหารที่ปลอดภัยของโรงเรียน โดยแบ่งความรับผิดชอบอย่างชัดเจนเป็นฝ่ายต่าง ๆ เช่น ฝ่ายอาหารเสริมนม ฝ่ายอาหารกลางวัน ฝ่ายมาตรฐานสุขาภิบาลอาหาร เป็นต้น

7.2 แต่งตั้งคณะกรรมการด้านโภชนาการและอาหารที่ปลอดภัย ประกอบด้วย ครู นักเรียน ผู้ปกครอง และผู้เกี่ยวข้องอื่น ๆ และแบ่งคณะกรรมการออกเป็นฝ่ายต่าง ๆ ให้สอดคล้องกับแผนที่กำหนดไว้

7.3 ดำเนินงานตามแผนงานด้านโภชนาการและอาหารที่ปลอดภัยที่วางไว้

7.4 ตรวจสอบคุณภาพของวัตถุดิบที่ใช้ในการประกอบอาหารกลางวันของโรงเรียน ควรเป็นวัตถุดิบที่มีความสดใหม่ สะอาด มีแหล่งผลิตที่น่าเชื่อถือ เช่น ผักสด ไข่ เนื้อสัตว์

7.5 ตรวจสอบกระบวนการปรุงอาหารกลางวัน ให้มีความสะอาด ปลอดภัย เช่น ไม่ใช้น้ำมันซ้ำ ใช้ภาชนะที่สะอาด เครื่องปรุงสะอาด และบริเวณที่จัดเตรียมอาหารสะอาด เป็นต้น

7.6 ควบคุมสินค้าที่นำมาจำหน่ายในโรงเรียน โดยเลือกสินค้าที่มีประโยชน์สำหรับนักเรียน เช่น ไม่จำหน่ายน้ำอัดลม ไม่นำขนมซองซึ่งมีโซเดียมและผงชูรสเข้ามาจำหน่าย ไม่จำหน่ายขนมที่มีสีสันฉูดฉาด เป็นต้น

7.7 ให้ความรู้เรื่องความรู้เรื่องธงโภชนาการแก่นักเรียน สอนให้นักเรียนรู้จักเลือกรับประทานอาหารที่มีคุณค่า ถูกหลักโภชนาการและปลอดภัย

7.8 นิเทศติดตามผลการดำเนินงานด้านโภชนาการและอาหารที่ปลอดภัย และบันทึกผลทุกระยะอย่างต่อเนื่อง

7.9 สร้างแบบประเมินผลการดำเนินงานด้านโภชนาการและอาหารที่ปลอดภัย เพื่อประเมินผลการดำเนินงาน และประเมินความพึงพอใจของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย

7.10 สรุปและจัดทำรายงานการดำเนินงานด้านโภชนาการและอาหารที่ปลอดภัย และทบทวนผลเพื่อปรับปรุงแก้ไขการดำเนินงานต่อไป

องค์ประกอบที่ 8 การออกกำลังกาย กีฬา และการนันทนาการ มีแนวทางในการดำเนินการ ดังนี้

8.1 ผู้บริหาร ครู นักเรียน ร่วมกันวางแผนการดำเนินงานด้านการออกกำลังกาย กีฬาและนันทนาการ โดยมีการจัดกิจกรรมกีฬาสีทุกปี และมีการจัดกิจกรรมส่งเสริมด้านการกีฬาทุกภาคเรียน ตลอดทั้งภาคเรียนอย่างต่อเนื่อง

8.2 มีการขอความร่วมมือจากชุมชนในการสนับสนุนด้านการออกกำลังกาย โดยให้เด็กนักเรียนและผู้ปกครองมีส่วนร่วมในกิจกรรม ครอบครัวรักการออกกำลังกาย

8.3 โรงเรียนจัดการแข่งขันกีฬาขึ้นระหว่าง บุคลากรของโรงเรียนและผู้แทนจากชุมชน โดยอาจจัดเป็นส่วนหนึ่งของโครงการร่วมระหว่างโรงเรียนและชุมชน

8.4 ส่งเสริมให้บุคลากรและนักเรียนรู้คุณค่าของการออกกำลังกาย รักการออกกำลังกาย โดยส่งเสริมให้ออกกำลังกายทุกวัน

8.5 แต่งตั้งคณะกรรมการด้านการออกกำลังกาย กีฬาและนันทนาการ ประกอบด้วย ครู นักเรียน ผู้ปกครอง และผู้เกี่ยวข้องอื่น ๆ และแบ่งคณะกรรมการออกเป็นฝ่ายต่าง ๆ ให้ สอดคล้องกับแผนที่กำหนดไว้

8.6 ดำเนินงานด้านการออกกำลังกาย กีฬาและนันทนาการตามแผนงานที่วางไว้

8.7 นิเทศติดตามผลการดำเนินงานด้าน การออกกำลังกาย กีฬาและนันทนาการ และบันทึกผลทุกระยะ อย่างต่อเนื่อง

8.8 สร้างแบบประเมินผลการดำเนินงาน ด้านการออกกำลังกาย กีฬาและนันทนาการ เพื่อประเมินผลการดำเนินงาน และประเมินความพึงพอใจของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย

8.9 สรุปและจัดทำรายงานการดำเนินงานด้านการออกกำลังกาย กีฬาและนันทนาการ และทบทวนผลเพื่อปรับปรุงแก้ไขการดำเนินงานต่อไป

 

องค์ประกอบที่ 9 การให้คำปรึกษาและการสนับสนุนทางสังคมมีแนวทางในการดำเนินการ ดังนี้

9.1 ผู้บริหาร ครู ผู้ปกครอง และกรรมการสถานศึกษา ร่วมกันวางแผนการดำเนินงานด้านการให้คำปรึกษาและการสนับสนุนทางสังคม โดยมีการคัดกรองนักเรียนปีละ 1 ครั้ง โดยการใช้แบบประเมินพฤติกรรม SDQ แบ่งฝ่ายงานออกแยกย่อยตามงานเพื่อให้ง่ายต่อการบริหารจัดการและการดำเนินงาน

9.2 แต่งตั้งคณะกรรมการด้านการให้คำปรึกษาและการสนับสนุนทางสังคม ประกอบด้วย ครู นักเรียน ผู้ปกครอง และผู้เกี่ยวข้องอื่น ๆ และแบ่งคณะกรรมการออกเป็นฝ่ายต่าง ๆ ให้สอดคล้องกับแผนที่กำหนดไว้

9.3 ขอความร่วมมือจากชุมชน หน่วยงานเกี่ยวข้อง ในการสอดส่องดูแลพฤติกรรมของนักเรียน และร่วมกันแก้ไขปัญหากรณีพบประเด็นปัญหา

9.4 ส่งต่อนักเรียนทั้งภายในและภายนอก มีการติดตามผลการหลังจากการส่งต่อและประเมินพฤติกรรมอีกครั้ง

9.5 ดำเนินงานด้านการให้คำปรึกษาและการสนับสนุนทางสังคม ตามแผนงานที่วางไว้

9.6 อบรมให้ความรู้แก่บุคลากรด้านจิตวิทยาวัยรุ่น จิตวิทยาเด็ก และวิธีการแก้ไขปัญหารูปแบบต่าง ๆ เพื่อให้บุคลากรครูมีความพร้อมในการช่วยเหลือนักเรียน

9.7 นิเทศติดตามผลการดำเนินงานด้านการให้คำปรึกษาและการสนับสนุนทางสังคม และบันทึกผลทุกระยะอย่างต่อเนื่อง

9.8 สร้างแบบประเมินผลการดำเนินงานด้านการให้คำปรึกษาและการสนับสนุนทางสังคม เพื่อประเมินผลการดำเนินงาน และประเมินความพึงพอใจของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย

9.9 สรุปและจัดทำรายงานการดำเนินงานด้านการให้คำปรึกษาและการสนับสนุนทางสังคม และทบทวนผลเพื่อปรับปรุงแก้ไขการดำเนินงานต่อไป

องค์ประกอบที่ 10 การส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน มีแนวทางในการดำเนินงานดังต่อไปนี้

10.1 ผู้บริหาร ครู และกรรมการสถานศึกษาร่วมวางแผนการดำเนินงานการส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน โดยตรวจสุขภาพปีละ 1 ครั้ง

10.2 แต่งตั้งคณะกรรมการด้านการส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียน ประกอบด้วย ครูนักเรียน และผู้เกี่ยวข้อง รวมถึงกรรมการจากหน่วยงานภาคี เช่น สาธารณสุขอำเภอ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ

10.3 นำข้อมูลที่ได้จากการตรวจสุขภาพบุคลากรมาจัดกลุ่มบุคลากรตามภาวะสุขภาพ (กลุ่มปกติกลุ่มเสี่ยง และกลุ่มพบโรค)

10.4 จัดทำโครงการรักษ์สุขภาพสำหรับบุคลากรแต่ละกลุ่ม กลุ่มปกติ กลุ่มเสี่ยง และกลุ่มพบโรค โดยมีการออกแบบกิจกรรมการให้ความรู้ การออกกำลังกาย การดูแลภาวะโภชนาการ การรักษาสุขภาพที่เหมาะสมและต่อเนื่อง

10.5 ดำเนินงานโครงการรักษ์สุขภาพ เพื่อการส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน ตามแผนงานที่วางไว้

10.6 นิเทศติดตามผลการดำเนินงานด้านการส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน และบันทึกผลทุกระยะอย่างต่อเนื่อง

10.7 สร้างแบบประเมินผลการดำเนินงานด้านการส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน เพื่อประเมินผลการดำเนินงาน และประเมินความพึงพอใจของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย

10.8 สรุปและจัดทำรายงานการดำเนินงานด้านการส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน

 

บทสรุป

โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ หมายถึง โรงเรียนที่มีการพัฒนาสุขภาพอนามัยในด้านการส่งเสริมสุขภาพ และป้องกันโรค โดยการมีส่วนร่วมขอองนักเรียน ครู บุคลากรในโรงเรียน ผู้ปกครอง และชุมชน เพื่อให้ทุกคนสามารถดูและสุขภาพของตนเองและผู้อื่นมีพฤติกรรมสุขภาพที่ถูกต้องเหมาะสม ภายใต้สิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยและเอื้อต่อการมีสุขภาพที่ดี  ซึ่งการบริหารสถานศึกษาสู่การเป็นโรงเรียนต้นแบบด้านการส่งเสริมสุขภาพได้นั้น ต้องอาศัยองค์ประกอบของการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ 10 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) นโยบายของโรงเรียน 2) การบริหารจัดการโรงเรียน 3) โครงการร่วม ระหว่างโรงเรียนและชุมชน 4) การจัดสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนที่เอื้อต่อสุขภาพ 5) บริการอนามัย โรงเรียน 6) สุขศึกษาในโรงเรียน 7) โภชนาการและอาหารที่ปลอดภัย 8) การออกกำลังกาย กีฬา และนันทนาการ 9) การให้คำปรึกษาและสนับสนุนทางสังคม 10) การส่งเสริมสุขภาพบุคลากรในโรงเรียน การขับเคลื่อนทั้ง 10 องค์ประกอบนี้ ผู้บริหารโรงเรียนควรชี้แจงแก่ ครู นักเรียน ผู้ปกครอง ผู้นําชุมชนและประชาชนในท้องถิ่นเกี่ยวกับความสำคัญและความจําเป็นในการดำเนินงานตามแนวทางโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพเพื่อสร้างความเข้าใจและความร่วมมือระหว่างโรงเรียนและชุมชน คณะกรรมการส่งเสริมสุขภาพของโรงเรียนแต่ละโรงเรียน มีการผลักดันและสนับสนุนการดำเนินงานซึ่งกันและกัน ด้วยการสร้างเครือข่ายโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ โดยมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารประสบการณ์ และแหล่งทรัพยากร ตลอดจนมีการจูงใจให้โรงเรียนอื่นๆ ที่ยังไม่ร่วมโครงการ เกิดความตื่นตัวและร่วมดำเนินการส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียนตามแนวทางโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ

 

รายการอ้างอิง

กรมอนามัย. (2547). แนวทางการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุม  สหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

ชัย กฤติยาภิชาติกุล. (2542). ผลการดำเนินงานพัฒนารูปแบบและลดพฤติกรรมเสี่ยงในกลุ่มวัยรุ่น    โครงการเครือข่ายวิถีชีวิตในเมืองเชียงใหม่. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ชูชื่น พงษ์ดี. (2553). การประเมินโครงการโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ โรงเรียนราชด าริ สังกัดสำนักงาน เขตพื้นที่การศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 2 (สารนิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ).

ชมภู มุ่งหมาย. (2560). การพัฒนาแนวทางการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ สถานศึกษาสังกัด    สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษามหาสารคาม เขต 3 (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม).

ธีรวัต เอี่ยมดี. (2564). แนวทางพัฒนาการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพของกลุ่มโรงเรียน            มัธยมศึกษาสหวิทยาเขตแสนตอ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 41  (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร).

นิสา จินนา. (2556). แนวทางการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพเพื่อเข้าสู้ระดับเพชรของโรงเรียน           ทุ่งฟ้าวิทยาคม สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 38 (วิทยานิพนธ์    มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร).

สำนักส่งเสริมสุขภาพ. (2558). คู่มือการดำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ พ.ศ. 2558. กรุงเทพฯ:        กระทรวงสาธารณสุข.

สุภัททา อินทรศักดิ์. (2561). การนำเสนอรูปแบบการบริหารแบบมีส่วนร่วมของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ             (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา).

World Health Organization. (1998). Health Promotion Glossy. Geneva: WHO.